NGUỒN GỐC VÀ NHỮNG ĐIỀU THÚ VỊ VỀ NGÀY TẾT CỔ TRUYỀN

NGUỒN GỐC VÀ NHỮNG ĐIỀU THÚ VỊ VỀ NGÀY TẾT CỔ TRUYỀN

Tết Cổ Truyền Việt Nam - Tết Nguyên Đán từ lâu đã trở thành một mỹ tục của dân tộc Việt Nam, nó không đơn thuần là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Hơn thế, Tết mang ý nghĩa tâm linh và nguồn cội, khiến ta gắn bó hơn với quê hương, tiên tổ, chan hòa hơn trong tình thương mến gia đình.

Vậy mọi người có khi nào thắc mắc. Thế thì, nguồn gốc Tết Nguyên Đán xuất phát từ đâu?

“Tết Nguyên Đán (hay còn gọi là Tết Cả, Tết Ta, Tết Âm lịch, Tết Cổ truyền, năm mới hay chỉ đơn giản Tết) là dịp lễ quan trọng nhất trong văn hóa của người Việt Nam.” (theo "cơ sở văn hóa Việt Nam" – Tác giả Trần Quốc Vượng).

Văn hóa Đông Á – thuộc nền văn minh nông nghiệp lúa nước – do nhu cầu canh tác nông nghiệp nên "phân chia" thời gian trong một năm thành 24 tiết khác nhau (và ứng với mỗi tiết này có một thời khắc "giao thời") trong đó tiết quan trọng nhất là tiết khởi đầu của một chu kỳ canh tác, gieo trồng. Trải qua thời gian dài "Tiết" đã được gọi thành "Tết".

元 旦: "Nguyên Đán" có gốc chữ Hán; "Nguyên" có nghĩa là sự khởi đầu hay sơ khai và "Đán" là buổi sáng sớm. Cho nên đọc đúng phiên âm phải là "Tiết Nguyên Đán”.

Tết Nguyên Đán như một lễ hội nông nghiệp, một nghi thức nông nghiệp. Không gian văn hóa- xã hội của Tết Nguyên Đán là Trung Hoa, Việt Nam, Triều Tiên, Nhật Bản. Trong đó dân tộc Việt Nam chịu ảnh hưởng Trung Hoa sớm nhất và mạnh nhất.

Sự giao thoa văn hóa Việt Hoa - cả cưỡng bức và tự nguyện - qua hơn ngàn năm Bắc thuộc, bắt đầu từ hàng thế kỷ trước công nguyên, rõ rệt nhất là từ thời Hán Vũ Đế (111 tr CN).

Theo lịch sử Trung Quốc, nguồn gốc Tết Nguyên Đán có từ đời Tam Hoàng Ngũ Đế và thay đổi theo từng thời kỳ.
  • Đời Tam đại, nhà Hạ chuộng màu đen nên chọn tháng giêng, tức tháng Dần.
  •  Nhà Thương thích màu trắng nên lấy tháng Sửu, tức tháng chạp, làm tháng đầu năm.
  • Nhà Chu ưa sắc đỏ nên chọn tháng Tý, tức tháng mười một, làm tháng Tết.
Các vua chúa nói trên quan niệm về ngày giờ "tạo thiên lập địa" như sau: giờ Tý thì có trời, giờ Sửu thì có đất, giờ Dần sinh loài người nên đặt ra ngày Tết khác nhau.
  • Đời Đông Chu, Khổng Tử đổi ngày Tết vào một tháng nhất định là tháng Dần. Đời nhà Tần (thế kỷ 3 TCN), Tần Thủy Hoàng lại đổi qua tháng Hợi, tức tháng mười.
  •  Đến thời nhà Hán, Hán Vũ Đế (140 TCN) lại đặt ngày Tết vào tháng Dần, tức tháng giêng. Từ đó về sau, không còn triều đại nào thay đổi về tháng Tết nữa.
Từ đó, Tết được xác định là 7 ngày đầu tiên của tháng Dần tức tháng giêng.

Việt Nam có nhiều truyền thuyết khác nhau nhắc đến ngày lễ trọng đại này. Căn cứ lịch sử Việt Nam 4000 năm văn hiến và theo sự tích “Bánh chưng bánh dày” do Lang Liêu nấu dâng lên vua Hùng biểu trưng cho quan niệm “Trời tròn – Đất vuông”, người Việt tin rằng Tết Nguyên Đán có nguồn gốc từ Việt Nam chúng ta, trước cả thời Tam Hoàng Ngũ Đế bên Trung Hoa.

Dù bắt nguồn từ đâu thì "Tết Nguyên Đán" vẫn là nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam. Từ xưa đến nay, cứ mỗi độ Tết đến xuân về, dù đi đâu về đâu thì ngày Tết người Việt Nam vẫn không quên nguồn cội, trở về quê quây quần bên gia đình người thân. Tết còn gắn liền với phong tục thờ cúng ông bà đầu năm và chúc phúc cho nhau cầu cho một năm mới sức khỏe bình an và gặp nhiều điều may mắn.

Bí Quyết Hay

Công Thức Pha Chế